Apa Itu Istitabah? Memahami Proses Taubat dan Pemulihan Akidah dalam Kes Aliff Daniel

Kes seorang pemuda bernama Aliff Daniel Adli yang tular susulan penglibatannya dalam ritual keagamaan bukan Islam kembali mendapat perhatian masyarakat apabila Mahkamah Rendah Syariah Gombak Barat memerintahkannya menjalani pemulihan akidah selama tiga bulan.

Keputusan mahkamah pada 4 November 2026 itu bukan sahaja menimbulkan perbincangan mengenai batas akidah seorang Muslim, malah memperkenalkan satu istilah yang mungkin jarang didengari sebahagian masyarakat, iaitu istitabah.

Pada 5 November 2026, Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS) turut mengadakan Majlis Pengisytiharan Taubat yang dikaitkan dengan proses istitabah tersebut.

Namun, apakah sebenarnya maksud istitabah dalam Islam? Adakah ia sekadar majlis pengisytiharan taubat, atau merupakan proses yang lebih mendalam untuk membimbing seseorang kembali kepada ajaran Islam? Persoalan ini penting kerana dalam Islam, kesalahan berkaitan akidah bukan sahaja menyentuh soal hukum dan hukuman, tetapi turut melibatkan usaha memperbetulkan kefahaman agama, membimbing individu dan membuka ruang kepada taubat.

Kes Aliff Daniel: Daripada Ritual Keagamaan kepada Perintah Pemulihan Akidah

Pada 4 November 2026, Mahkamah Rendah Syariah Gombak Barat, Kuang, memerintahkan Aliff Daniel Adli, 21, menjalani pemulihan akidah selama tiga bulan di Pusat Pemurnian Akidah Baitul Iman, Hulu Yam, Selangor. Keputusan tersebut dibuat selepas Aliff Daniel mengaku bersalah terhadap pertuduhan melakukan pemujaan salah di sebuah kuil di Batu Caves pada 24 Januari 2024.

Mengikut pertuduhan yang dilaporkan media, perbuatan tersebut melibatkan tindakan menjunjung alat keagamaan lain, melakukan ritual mencucuk anggota badan serta berlutut dengan kedua-dua tangan dirapatkan ke dada di hadapan patung. Pertuduhan dikemukakan di bawah Seksyen 4(1) Enakmen Jenayah Syariah Selangor 1995, yang memperuntukkan hukuman denda tidak melebihi RM3,000 atau penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya sekali.

Bagaimanapun, mahkamah memilih pendekatan pemulihan akidah melalui peruntukan Seksyen 54(1) enakmen yang sama.

Dalam penghakimannya, Hakim Syarie Mohd Faizal Habib menegaskan bahawa kesalahan tersebut bukan sekadar pelanggaran undang-undang biasa, sebaliknya melibatkan persoalan akidah dan tauhid seorang Muslim. Hakim turut mengingatkan tertuduh mengenai kepentingan taubat nasuha dan menggunakan peluang pemulihan untuk memperbaiki diri.

Keputusan ini memperlihatkan bahawa dalam pengendalian kes berkaitan akidah, mahkamah mempunyai ruang untuk mempertimbangkan pendekatan bimbingan dan pemulihan, bukan semata-mata hukuman berbentuk denda atau pemenjaraan.

Apakah Maksud Istitabah dalam Islam?

Perkataan istitabah berasal daripada bahasa Arab, استتابة, yang berkait dengan perkataan taubat. Menurut penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, istitabah membawa maksud meminta seseorang supaya bertaubat.

Dari sudut penggunaannya dalam perbahasan fiqh, istilah ini merujuk kepada usaha menyeru seseorang yang melakukan kesalahan berat berkaitan agama supaya kembali kepada ajaran Islam dan meninggalkan pegangan atau amalan yang bertentangan dengannya. Dalam konteks Malaysia, istitabah turut digunakan untuk merujuk kepada proses bimbingan atau pemulihan akidah, khususnya bagi individu yang terlibat dalam kesalahan berkaitan pegangan agama.

Menurut kajian bertajuk Amalan Istitabah dalam Perlaksanaan Pemulihan Akidah di Malaysia yang diterbitkan dalam Jurnal Pengajian Islam, proses ini antara lain bertujuan memberikan penerangan, menyelesaikan kekeliruan agama serta membimbing individu memahami kembali prinsip akidah Islam.

Ini bermakna istitabah bukan sekadar meminta seseorang mengucapkan perkataan taubat.

Sebaliknya, ia melibatkan usaha membantu individu memahami kesalahan yang dilakukan, memperbetulkan kefahaman dan membina semula hubungan dengan ajaran agama. Namun, bentuk pelaksanaan istitabah tidak semestinya sama di setiap negeri kerana undang-undang dan tatacara pengurusan hal ehwal Islam di Malaysia berbeza mengikut bidang kuasa negeri masing-masing.

Mengapa Kesalahan Berkaitan Akidah Dipandang Serius?

Akidah merupakan asas utama kehidupan seorang Muslim. Ia merangkumi kepercayaan kepada Allah SWT, keesaan-Nya serta penerimaan terhadap prinsip keimanan yang menjadi dasar agama Islam. Dalam konsep tauhid, seorang Muslim dituntut mengesakan Allah SWT dalam ibadah dan tidak menyekutukan-Nya dengan sesuatu yang lain.

Allah SWT berfirman dalam Surah al-Nisa’, ayat 48, yang menjelaskan betapa beratnya dosa syirik, sementara dosa selainnya berada di bawah kehendak dan keampunan Allah. Ayat tersebut menjadi peringatan mengenai kedudukan tauhid dalam ajaran Islam.

Namun, dalam membincangkan isu akidah, penting untuk membezakan antara penilaian terhadap sesuatu perbuatan dengan penetapan hukum terhadap individu tertentu. Sesuatu perbuatan mungkin jelas bertentangan dengan prinsip tauhid, tetapi penilaian terhadap status akidah individu memerlukan penelitian terhadap keadaan, pengetahuan, niat dan faktor lain yang berkaitan menurut kaedah hukum Islam.

Oleh itu, masyarakat tidak seharusnya sewenang-wenangnya mengisytiharkan seseorang sebagai kafir atau telah terkeluar daripada Islam hanya berdasarkan video atau gambar yang tular di media sosial. Penentuan hukum terhadap individu tidak boleh disamakan dengan kecaman masyarakat di ruang digital.

Dalam kes Aliff Daniel, perkara yang telah diputuskan oleh mahkamah ialah pertuduhan melakukan pemujaan salah yang diakuinya, disusuli perintah menjalani pemulihan akidah. Keputusan tersebut perlu difahami berdasarkan pertuduhan dan peruntukan undang-undang yang digunakan, tanpa membuat andaian tambahan mengenai keseluruhan keadaan keimanan individu terbabit.

Istitabah: Menghukum atau Membimbing?

Antara persoalan yang sering timbul apabila melibatkan kesalahan berkaitan akidah ialah sama ada hukuman sahaja mencukupi untuk mengubah seseorang. Seseorang individu mungkin dikenakan denda atau menjalani hukuman penjara, tetapi adakah hukuman tersebut dengan sendirinya dapat menghilangkan kekeliruan agama yang dialaminya?

Inilah antara kepentingan pendekatan istitabah.

Melalui bimbingan dan pendidikan, individu diberikan peluang untuk memahami kembali asas keimanan, mengenali kesalahan yang dilakukan serta membina pegangan agama yang lebih kukuh. Pendekatan ini tidak bermaksud kesalahan berkaitan akidah dianggap ringan. Sebaliknya, ia mengakui bahawa persoalan kepercayaan dan kefahaman agama mungkin memerlukan intervensi yang berbeza daripada kesalahan jenayah biasa.

Dalam kes Aliff Daniel, mahkamah mempertimbangkan sama ada hukuman denda atau penjara sahaja mampu memberikan kesan yang diharapkan. Akhirnya, perintah pemulihan akidah selama tiga bulan dipilih sebagai langkah untuk memberikan bimbingan dan peluang memperbaiki diri. Keputusan ini memperlihatkan pendekatan yang menggabungkan tanggungjawab undang-undang dengan usaha pendidikan agama.

Pada masa yang sama, keberkesanan sesuatu proses pemulihan tidak boleh diukur hanya melalui kehadiran seseorang ke pusat bimbingan atau pengisytiharan taubat secara terbuka. Ia juga bergantung pada kefahaman, kesedaran dan perubahan yang berlaku dalam kehidupan individu selepas menjalani proses tersebut.

Bagaimanakah Proses Istitabah Dilaksanakan di Malaysia?

Di Malaysia, pelaksanaan istitabah berkait rapat dengan bidang kuasa institusi agama Islam negeri. Antara negeri yang mempunyai pengalaman mengendalikan proses pemulihan akidah melalui modul tertentu ialah Selangor. Kajian akademik mengenai pelaksanaan istitabah menjelaskan bahawa negeri Selangor menggunakan pendekatan pemulihan bagi membantu individu yang terlibat dalam kesalahan akidah.

Proses ini boleh melibatkan penilaian kefahaman agama, penerangan mengenai asas tauhid, sesi bimbingan, runding cara serta pemantauan terhadap perkembangan individu. Antara institusi yang terlibat dalam pelaksanaan pemulihan tersebut ialah Pusat Pemurnian Akidah Baitul Iman di Hulu Yam, Selangor.

Pusat ini merupakan sebahagian daripada sistem pemulihan akidah yang dilaksanakan dengan kerjasama institusi agama negeri. Dalam kes Aliff Daniel, mahkamah memerintahkan beliau menjalani program selama tiga bulan di pusat tersebut.

Mahkamah turut menetapkan 25 Februari 2027 sebagai tarikh sebutan semula kes bagi mendapatkan laporan perkembangan pemulihannya. Perkara ini menunjukkan bahawa perintah pemulihan bukan hanya berbentuk nasihat ringkas, sebaliknya melibatkan tempoh pelaksanaan dan penelitian lanjut oleh pihak berkuasa. Walau bagaimanapun, proses istitabah perlu difahami mengikut konteks undang-undang dan institusi yang melaksanakannya. Tidak semua prosedur pemulihan akidah di Malaysia mempunyai bentuk atau tempoh yang sama.

Taubat Nasuha: Pintu Kembali kepada Allah Sentiasa Terbuka

Dalam Islam, kesalahan yang besar tidak bermakna seseorang tidak lagi mempunyai peluang untuk memperbaiki dirinya.

Allah SWT berfirman:

“Wahai orang-orang yang beriman! Bertaubatlah kamu kepada Allah dengan taubat nasuha.”

(Surah al-Tahrim, ayat 8)

Taubat nasuha membawa maksud taubat yang bersungguh-sungguh dan disertai keazaman untuk tidak kembali melakukan kesalahan. Allah SWT juga berfirman dalam Surah al-Zumar, ayat 53, yang mengingatkan hamba-hamba-Nya agar tidak berputus asa daripada rahmat Allah.

Ayat ini memperlihatkan bahawa Islam sentiasa membuka ruang kepada individu untuk kembali kepada Allah selagi memenuhi syarat taubat yang ditetapkan. Dalam konteks kesalahan akidah, seseorang perlu memperbetulkan pegangan dan meninggalkan amalan yang bercanggah dengan tauhid.

Jika kesalahan itu telah membawa kepada terkeluar daripada Islam menurut penentuan hukum yang berautoriti, proses kembali kepada Islam turut melibatkan pembaharuan pengakuan keimanan sebagaimana yang ditetapkan syarak. Bagaimanapun, tidak semua kesalahan berkaitan akidah secara automatik bermaksud seseorang telah terkeluar daripada Islam.

Hal ini memerlukan penilaian hukum yang teliti dan tidak boleh diputuskan secara sewenang-wenangnya oleh masyarakat umum.

Penutup: Istitabah Bukan Sekadar Majlis Taubat

Kes Aliff Daniel membuka ruang kepada masyarakat untuk memahami satu aspek penting dalam pengurusan hal ehwal Islam yang jarang dibincangkan, iaitu proses istitabah. Di sebalik tumpuan terhadap kesalahan yang dilakukan, terdapat persoalan lebih besar mengenai cara institusi agama membimbing individu yang menghadapi masalah berkaitan kefahaman dan pegangan akidah.

Istitabah pada asasnya merupakan usaha menyeru seseorang supaya bertaubat, manakala proses pemulihan akidah bertujuan membantu individu kembali memahami prinsip keimanan yang sebenar. Ia bukan sekadar majlis pengisytiharan, dan bukan juga jaminan bahawa seseorang telah berubah sepenuhnya.

Sebaliknya, ia merupakan suatu proses yang memerlukan bimbingan, kesedaran dan kesungguhan individu itu sendiri. Kesalahan berkaitan akidah sememangnya perlu dipandang serius kerana tauhid merupakan asas kehidupan seorang Muslim.

Namun, keseriusan menjaga akidah tidak seharusnya menyebabkan masyarakat melupakan keluasan rahmat Allah dan kepentingan membuka ruang kepada taubat. Akhirnya, pengajaran terbesar daripada konsep istitabah ialah Islam bukan sahaja mengingatkan manusia tentang akibat melakukan kesalahan, tetapi juga menunjukkan jalan untuk kembali kepada kebenaran.

Kerana dalam soal keimanan, matlamat membimbing seseorang kembali kepada Allah tidak kurang pentingnya daripada memastikan kesalahan yang dilakukan tidak dipandang ringan.

Rujukan

1. RTM — Aliff Daniel diperintah jalani pemulihan akidah tiga bulan (4 November 2026).
2. Sinar Harian — Aliff Daniel isytihar taubat hari ini (5 November 2026).
3. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Tatacara Solat Sunat Taubat.
4. Jurnal Pengajian Islam — Amalan Istitabah dalam Perlaksanaan Pemulihan Akidah di Malaysia.
5. Journal of Muwafaqat — Pelaksanaan Proses Istitabah: Perbandingan Selangor dan Negeri Sembilan.