Ada orang yang apabila mendengar tentang sebuah perjalanan yang mencabar, perkara pertama yang terlintas ialah kesukaran dan bahayanya. Tetapi bagi Ummu Haram binti Milhan, apabila Rasulullah SAW menceritakan tentang umat Baginda yang akan mengharungi laut untuk berjuang di jalan Allah, beliau terus meminta satu perkara:
“Wahai Rasulullah, berdoalah kepada Allah agar Dia menjadikan saya dalam kalangan mereka.”
Kisah yang dicatatkan oleh Ibn Kathir dalam al-Bidayah wa al-Nihayah ini memperlihatkan cita-cita seorang wanita untuk turut menyertai perjuangan umat Islam. Ia bermula dalam suasana yang sederhana, ketika Rasulullah SAW mengunjungi rumahnya.
𝗕𝗲𝗿𝗺𝘂𝗹𝗮 𝗱𝗲𝗻𝗴𝗮𝗻 𝘀𝗲𝗯𝘂𝗮𝗵 𝗸𝘂𝗻𝗷𝘂𝗻𝗴𝗮𝗻
Ummu Haram RA ialah isteri kepada sahabat Nabi ﷺ, Ubadah bin al-Samit RA. Beliau juga merupakan ibu saudara kepada Anas bin Malik RA, yang meriwayatkan kisah ini. Menurut riwayat tersebut, Rasulullah ﷺ biasa mengunjungi Ummu Haram dan beliau akan menyediakan makanan untuk Baginda. Pada suatu hari, selepas menikmati makanan, Baginda tertidur. Tidak lama kemudian, Baginda terjaga sambil tertawa.
Melihat keadaan itu, Ummu Haram bertanya tentang perkara yang membuatkan Baginda tertawa. Rasulullah SAW menjelaskan bahawa sekumpulan umatnya telah diperlihatkan kepada Baginda. Mereka sedang mengharungi lautan untuk berperang di jalan Allah, dengan keadaan yang digambarkan seperti raja-raja di atas singgahsana.
Mendengar cerita itu, Ummu Haram terus meminta agar Baginda berdoa supaya beliau termasuk dalam kalangan mereka. Rasulullah SAW pun mendoakannya. Permintaan itu ringkas, tetapi menunjukkan betapa besarnya keinginan beliau untuk turut mengambil bahagian dalam perjalanan tersebut.
“Kamu termasuk dalam kumpulan yang pertama”
Selepas itu, Rasulullah ﷺ kembali tidur. Apabila terjaga, Baginda sekali lagi tertawa dan menceritakan tentang sekumpulan umatnya yang diperlihatkan sedang berjuang di jalan Allah.
𝗗𝗼𝗮 𝘆𝗮𝗻𝗴 𝗺𝗲𝗻𝗷𝗮𝗱𝗶 𝗸𝗲𝗻𝘆𝗮𝘁𝗮𝗮𝗻
Pada zaman Muawiyah bin Abi Sufyan – gabenor wilayah Syam zaman pemerintahan Khalifah Uthman bin Affan RA, Ummu Haram akhirnya menyertai pelayaran bersama suaminya, Ubadah bin al-Samit. Menurut riwayat yang dipetik oleh Ibn Kathir, beliau keluar ketika umat Islam pertama kali belayar untuk berperang bersama Muawiyah. Dengan itu, perjalanan yang pernah diceritakan oleh Rasulullah ﷺ menjadi kenyataan dalam hidupnya.
Namun, kepulangannya berakhir dengan peristiwa yang menyedihkan.
Salah satu riwayat menyebut bahawa selepas keluar dari laut, Ummu Haram terjatuh daripada haiwan tunggangannya lalu meninggal dunia. Riwayat yang lebih terperinci pula menjelaskan bahawa ketika pasukan itu pulang daripada peperangan dan singgah di Syam, seekor haiwan dibawa untuk beliau tunggangi. Haiwan tersebut menjatuhkannya, lalu beliau meninggal dunia.
Riwayat ini tidak menyebut beliau terbunuh dalam pertempuran di laut. Kematiannya berlaku akibat terjatuh daripada tunggangan selepas pelayaran tersebut. Walaupun pengakhiran hidupnya menyedihkan, beliau telah menyertai perjalanan yang sangat diinginkannya—perjalanan yang pernah beliau minta agar Rasulullah ﷺ mendoakannya.
𝗖𝗶𝘁𝗮-𝗰𝗶𝘁𝗮 𝗯𝗲𝘀𝗮𝗿 𝘀𝗲𝗼𝗿𝗮𝗻𝗴 𝘄𝗮𝗻𝗶𝘁𝗮
Kisah Ummu Haram menarik kerana ia membawa kita mengenali seorang wanita melalui harapan dan pilihannya sendiri. Ketika mendengar tentang umat Islam yang akan mengharungi laut, beliau segera menyatakan keinginan untuk turut serta. Kemudian, apabila peluang itu tiba, beliau benar-benar keluar bersama suaminya menyertai pelayaran tersebut.
Kita tidak perlu menambah gambaran yang tidak disebut dalam riwayat untuk menghargai kisahnya. Permintaannya kepada Rasulullah ﷺ, penyertaannya dalam pelayaran dan khabar gembira yang diterimanya sudah cukup memperlihatkan semangat beliau. Daripada sebuah kunjungan di rumah, lahirlah kisah tentang doa, cita-cita dan sebuah perjalanan yang akhirnya menjadi kenyataan.
Meninggal dunia
Beliau meninggal dunia selepas pasukan Muslim berjaya mendarat di Pulau Cyprus sekitar tahun 28 Hijrah (648 Masihi) atau 27 Hijrah (647 Masihi). Menurut riwayat yang sahih, beliau wafat akibat terjatuh dari haiwan tunggangannya (sama ada baghal atau keldai) selepas turun dari kapal. Kejadian itu menyebabkan lehernya patah dan beliau syahid.
Jenazah beliau dimakamkan di tempat beliau terjatuh, iaitu di kawasan Larnaca, Cyprus. Kini, makamnya terletak di dalam kompleks Masjid Hala Sultan (Hala Sultan Tekkesi). Ia merupakan salah satu tempat ziarah yang penting bagi umat Islam di Cyprus.
𝗦𝘂𝗺𝗯𝗲𝗿:
Al-Dhahabī (1985), Siyar Aʻlām al-Nubalāʼ. Bayrūt: Muʼassasat al-Risālah.
